یادداشت های تنهایی

پراکنده‌گویی‌های جمعه بیست و سوم اردیبهشت هشتاد و سه
اول، برای جبران مافات و جا نماندن بیشتر از قافله‌ی پرشتاب دوست‌داران هنر هفتم، هفته‌ی پیش، همان وقت‌ها که روزنامه‌ها و سایت‌های خبری مشغول گرم‌تر کردن بازار پر‌رونق جشنواره‌ی فیلم کن بودند، دو فیلم متفاوت دیدم: سرزمین هیچ‌کس و فیل. از فیلم نخست که به ظرافت معلق است بین تراژدی و کمدی دو صحنه‌ی غریب در ذهن‌ام جا‌گیر شده‌اند. صحنه‌ی اول صحنه‌ای است که ره‌گم‌کرده‌های بوسنیایی، در مکانی پر از دار و درخت، آماج گلوله‌های صرب‌ها قرار می‌گیرند و جان می‌سپارند روی سبزه‌های تازه‌ی آن میدان که جایی است میان سربازان بوسنیایی و صرب. صحنه‌ی دوم اما صحنه‌ای است که مامور خنثی کردن مین، عرق‌ریزان و ترسان، سعی می‌کند با کنار زدن دستان مرد نگون‌بختی که روی مین ولو شده است راهی بجوید برای نجات دادن او که خیره شده به عکس دخترکی که میان دستان لرزان‌اش نگه داشته است. کنتراست معنایی این دو صحنه‌ی غریب فیلم را ماندگار کرده است در ذهن من. داستان فیلم دوم اما متفاوت است. فیل را دوست دارم اما نه تنها به‌واسطه‌ی سوژه‌ی متهورانه‌اش که در حقیقت نقدی است بر وضعیت اسفبار نوجوانان آمریکایی. فیل برای من بیشتر یادآور یک ساختار در‌هم‌تنیده و هوشمندانه است و البته فیلم‌برداری رویایی آن که بی حرف و حدیث در خدمت به تصویر کشیدن همان ساختار پیچیده است.
دوم، قصه‌ی نمایشگاه هجدهم کتاب هم امروز برای من بسر رسید. با خودم عهد کرده بودم به فهرست بلندبالای کتاب‌های نخوانده چیزی اضافه نکنم. خودداری قابل تحسین‌ام نهایتا به آنجا ختم شد که چهارشنبه ندبه و شب هزار و یکم بیضایی، از روزگار رفته حکایت گلستان، خانه‌ی اخوان لنگرودی، پرسونای اینگمار برگمان و کتاب اولین جایزه کاوه گلستان به فهرست بلند‌بالای مذکور اضافه شدند و امروز باغبان جهنم شمس لنگرودی، آونگ خاطره‌های ما و دو نمایش‌نامه‌ی دیگر از عباس معروفی، نوازنده و عصر یون فوسه و سه نمایش‌نامه‌ی لورکا با ترجمه‌ی شاملو. گمان می‌کنم عذاب وجدان خودم را چندان بیشتر نکرده باشم با اضافه کردن ده جلد کتاب نه‌چندان مفصل به فهرست مذکور. اوضاع البته قرار نیست بهتر از این باشد وقتی غم نان و زندگی بهتر نمی‌گذارد کمی هوای دل هزار‌پاره‌‌ی سربه‌هوا و بازیگوش‌ات را داشته باشی.